Początki judo

---

Twórcą judo jest Japończyk dr Jigoro Kano (1860–1938). Kano urodził się w bogatej rodzinie w mieście Mikage. Jego dziadek prowadził własną pędzalnie sake. Jednak ojciec Jigoro – Kano Jirosaku Kireshiba – ze względu na to że nie był najstarszym synem nie przejął rodzinnego interesu. Zamiast tego został kapłanem Shinto i jednocześnie urzędnikiem, przez co miał wystarczające wpływy aby umieścić swojego syna na Uniwersytecie Tokijskim w 1877. Był bardzo dobrym studentem dzięki czemu w 1882 zdobył tytuł profesora nauk politycznych i ekonomii. Kano jako młodzieniec nie był ani silny ani duży (w wieku 20 lat ważył nie więcej niż 45 kg) przez co często mu dokuczano. Za namową przyjaciela rodziny Nakai Banseia (członek gwardii szoguna) zaczął trenować ju-jitsu. Jednak napotkał trudności ze znalezieniem odpowiedniego nauczyciela. Po znalezieniu odpowiedniej dla siebie szkoły – Tenjin Shin'yō-ryū – Jigoro rozpoczął systematyczny trening, a w wieku 21 lat zdobył tytuł "shihan" (mistrz) i stał się asystentem instruktora, który niedługo potem zachorował i zmarł. Kano znalazł inną szkołę – Kito Ryu w której większy nacisk kładziono na walkę niż na układy formalne kata.
W międzyczasie Kano zaczął opracowywać własne techniki i udoskonalać te już mu znane. Opracował takie techniki jak: Kata Guruma czy Uki Goshi. W wieku 22 lat zaczął prowadzić własną szkołę walki w świątyni buddyjskiej w Kamakurze. Dwa lata później szkoła ta zostanie przeniesiona, nazwana Kodokan i stanie się pierwszą a zarazem największą szkołą judo na świecie. Z początku styl ten był znany jako Kano Jiu-Jitsu bądź Kano Jiu-Do.
We wrześniu 1889 roku Jigoro Kano wyjeżdża na wielkie tournée po Europie w celu propagowania judo. W 1909 Kano staje się aktywnym członkiem Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Napisał także 15 publikacji dotyczących judo. W 1934 z powodów zdrowotnych Kano przestał prowadzić zajęcia. Mistrz zmarł na pokładzie statku "Hikawa-Maru" wracając do Japonii z zebrania Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego w Kairze.
Techniki stosowane w judo wywodzą się z ju-jitsu lecz zostały usunięte te które zagrażają życiu lub zdrowiu, w tym uderzenia i kopnięcia. Generalnie zasada walki polega na wykorzystaniu siły przeciwnika przeciw jemu samemu, co umożliwia osobie słabszej pokonanie dużo silniejszego wroga. Kano zauważył że ju-jitsu było mnóstwem nie połączonych ze sobą sztuczek i postanowił stworzyć z nich całość, kierując się jednocześnie zasadą "maksymalnej efektywności".

Stopnie

W judo są stopnie uczniowskie – Kyu i mistrzowskie – Dan. Wcześniej nie istniały stopnie Kyu w żadnej sztuce walki. Jednak szybko ten system się rozpowszechnił i został przejęty np. w karate.

Tradycyjnie judoką nazywano osobę posiadającą stopień 4 kyu lub wyższy. Pozostałe osoby nazywano kenkyu-sei. Obecnie jednak tytułem judoki nazywa się każdego kto trenuje ten sport. Analogicznie nazwa sensei była przypisana osobom o stopniu mistrzowskim 4 dan lub wyżej.

Stopniom Kyu odpowiadają poszczególne kolory pasa:

• 6 Kyu – biały pas (rokyu)
• 5 Kyu – żółty pas (gokyu)
• 4 Kyu – pomarańczowy pas (yonkyu)
• 3 Kyu – zielony pas (sankyu)
• 2 Kyu – niebieski pas (nikyu)
• 1 Kyu – brązowy pas (ikkyu)
• 1 dan, shodan – pas czarny
• 2 dan, nidan – pas czarny
• 3 dan, sandan – pas czarny
• 4 dan, yodan – pas czarny
• 5 dan, godan – pas czarny
• 6 dan, rokudan – biało-czerwony
• 7 dan, shichidan – biało-czerwony
• 8 dan, hachidan – biało-czerwony
• 9 dan, kyudan – czerwony
• 10 dan, judan – czerwony

Stopniom Dan odpowiada czarny pas. Jednak od 6 Dan można nosić pas biało-czerwony, a od 9 czerwony.

Awans na wyższy stopień odbywa się po zdanym egzaminie. Najpierw zdaje się na biały pas, a następnie na kolejne. Egzamin sprawdza czy judoka opanował techniki wymagane na stopień. Przy egzaminach na stopnie powyżej 3 Kyu pod uwagę mogą być brane również wyniki sportowe.

Strój

Judoka (adept judo) nosi strój zwany judoga. Składa się on z: spodni (zubon), twardej góry stroju (keikoga) i pasa (obi). Wcześniej nie było takiego stroju w żadnej sztuce walki. Krój ten został opracowany w Kodokanie, a następnie przejęty przez inne szkoły sztuk walki. Judoga może być biała lub niebieska, dla rozróżnienia zawodników. Pierwszy wyczytany do walki zawodnik wchodzi na tatami z prawej strony sędziego ubrany na niebiesko. W Japonii nadal walczy się tradycyjnie co oznacza że obaj zawodnicy posiadają biały strój, a jeden z nich przewiązuje się czerwoną opaską, co nawiązuje do kolorów flagi Japonii.
Judoga jest zrobiona z bawełny, gruba i bardzo wytrzymała aby duże siły działające na nią w trakcie rzutów i duszeń nie rozerwały jej. Nie ogranicza ona przy tym w żaden sposób ruchów. Ogólnie można stroje do judo podzielić na dwie kategorie: pojedynczo i podwójnie tkane. Pojedynczo tkane (ang. single-weave) są lżejsze i cieńsze, a ich gramaturo zawiera się w zakresie 300–550 g/m². Są one mniej wytrzymałe lecz mniej grzeją. Stroje podwójnie tkane mają gramaturę w zakresie 650–1050 g/m². Mają one tą cechę że trudniej za nie chwycić, co jest oczywistą zaletą na zawodach. Wymiary stroju są ściśle sprecyzowane, np nogawka nie może kończyć się wyżej niż 5 cm nad kostką. Za nie spełnienie tych wymogów zawodnika może czekać dyskwalifikacja z całych zawodów.

Techniki

Technikę judo podzielić można na dwie zasadnicze grupy: rzuty (nage-waza) i chwyty (katame-waza).

1. NAGE-WAZA – technika rzutów, stosowana wówczas, gdy przeciwnik traci równowagę, lub jest z niej wytrącony. Rzut wykonywany jest przeważnie przez zastawienie drogi (po której dąży przeciwnik aby uzyskać równowagę) nogą, biodrami, stopą itd. tak, aby przez dalsze wychylenie rękami doprowadzić go do upadku na plecy. W grupie tej występują również kontrataki oraz połączenia dwu lub więcej pojedynczych rzutów – tzw. kombinacje. Przejścia do drugiej dużej grupy elementów techniki – sprowadzenia do walki w parterze (hairi-kata) – to specyficzny, odrębny dział techniki.
2. KATAME-WAZA – dosłownie: technika obezwładnień – dzieli się na trzy podgrupy: trzymania, dźwignie i duszenia. Trzymania – polegają na utrzymaniu przeciwnika na plecach na macie, tak aby można było całkowicie kontrolować jego ruchy. Za utrzymanie przeciwnika w ten sposób przez 25 sekund otrzymuje się punkt (ippon) i wygrywa walkę. Dźwignie – w walce sportowej dozwolone jest stosowanie dźwigni (tj. wyłamywania i wykręcania) jedynie na staw łokciowy. Doprowadzenie do sytuacji, która w samoobronie pozwoliłaby na unieszkodliwienie przeciwnika, daje wygraną w walce sportowej. Duszenia – tj. nacisk krawędzią przedramienia lub kołnierzem judogi na krtań lub tętnicę szyjną.

W każdej z tych grup, podobnie jak przy rzutach, występują również obrony i kontrataki oraz kombinacje różnych elementów. Wszystkie te elementy zostały dla celów szkoleniowych usystematyzowane przy uwzględnieniu dwóch generalnych założeń: – ich znaczenia praktycznego tj. skuteczności i częstości występowania w zawodach, – możliwości właściwego, technicznego opanowania przez ćwiczących.

Techniki judo można podzielić następująco:

• Rzuty – Nage Waza

techniki unieruchomień Katame Waza:

• Trzymania – Osaekomi Waza
• Duszenia – Shime Waza
• Dźwignie – Kansetsu Waza

oraz bardzo rzadko nauczane: atak na wrażliwe miejsca ciała ludzkiego Atemi Waza

Rzuty dzielimy ze względu na to która część ciała jest odpowiedzialna za rzut:

• Rzuty ręczne – Te Waza
• Rzuty biodrowe – Goshi Waza
• Techniki nożne – Ashi Waza
• Rzuty poświęcenia gdzie my sami upadamy na bok – Yoku Sutemi Waza
• Rzuty poświęcenia gdzie my sami upadamy na plecy – Ma Sutemi Waza

W judo dźwignie zakłada się tylko i wyłącznie na staw łokciowy.

Duszenia w judo są bardzo skuteczne i mogą doprowadzić do utraty przytomności podczas walki. Techniki tego rodzaju odcinają dopływ powietrza do płuc lub dopływ krwi do mózgu poprzez nacisk na tętnicę szyjną. Duszenia można wykonywać rękoma lub kołnierzem przeciwnika. Dopuszcza się również duszenia nogami ale z pewnymi ograniczeniami ponieważ nogi są wielokrotnie silniejsze od rąk.

Źródło: Wikipedia (autorzy, na licencji CC-BY-SA 3.0)